Learn. Explore. Grow. Educational articles, practical learning resources and the Business Administration Learning Academy for students, professionals and lifelong learners.
START HERE — CHOOSE YOUR LEARNING PATH Welcome. Choose where you would like to begin and use the links below to explore the learning resources that interest you most. 🎓 Explore the Learning Academy 📚 Explore Articles by Subject 🌱 Personal Development & Mindset 🎓 Learning & Education 💙 Health & Wellbeing 💼 Leadership & Workplace 🗣️ Communication Skills 📈 Professional Development 🛡️ Safety & Professional Awareness 👗 Fashion, Elegance & Culture ✈️ Travel & Personal Experiences 🧠 Mental Health Awareness 💜 Fibromyalgia Awareness 🌟 Website Milestones 🎓 Business Administration Learning Academy By Mary Lourdes Bonnici MBA Introduction Welcome to a learning space created to make knowledge accessible, practical, and meaningful for lifelong learners. Whether you are a student, professional, manager, entrepreneur, aspiring leader, or simply someone who enjoys learning, the Business Administration Learning Academy provides practical educational resources to...
Get link
Facebook
X
Pinterest
Email
Other Apps
Qawl Malti Kuljum “Qis mitt darba u aqta’ darba.”
Get link
Facebook
X
Pinterest
Email
Other Apps
-
Qawl Malti Kuljum
“Qis mitt darba u aqta’ darba.”
Introduzzjoni
Hemm deċiżjonijiet żgħar li nistgħu nbiddlu faċilment. Oħrajn, iżda, jistgħu jħallu konsegwenzi li ma jkunux daqshekk sempliċi biex insewwuhom.
Hawnhekk jidħol wieħed mill-qwiel Maltin li jwassal tagħlima ċara dwar il-prudenza:
“Qis mitt darba u aqta’ darba.”
Il-qawl juża immaġni prattika ħafna. Qabel taqta’ biċċa drapp, injam jew materjal ieħor, għandek tkejjel sew. Għax ladarba taqta’, jista’ jkun tard wisq biex terġa’ lura.
L-istess prinċipju japplika għall-ħajja tagħna.
Xi jfisser dan il-qawl?
Il-verb “qies” għandu t-tifsira bażika ta’ “kejjel”, iżda f’ċerti espressjonijiet Maltin jista’ jwassal ukoll sens ta’ oqgħod attent, ikkunsidra u aħseb sew. Studju akkademiku ta’ A. Cremona jagħti proprju l-qawl “Qis mitt darba u aqta’ darba” bħala eżempju ta’ dan l-użu u jqabblu mal-idea Ingliża look before you leap.
Il-“mitt darba” ma għandhiex tittieħed litteralment.
Hija enfasi biex tfakkarna li, qabel azzjoni importanti, għandna niżnu sew x’se nagħmlu.
Il-qawl għalhekk jista’ jinġabar f’messaġġ wieħed:
Aħseb sew qabel tieħu deċiżjoni li tista’ tkun diffiċli biex treġġa’ lura.
Il-qawl fil-wirt Malti
Il-qawl jinsab ukoll f’ġabra storika ta’ Qwiel Maltin ippubblikata f’Leħen il-Malti. F’dak il-kuntest, jintuża biex iħeġġeġ lill-bniedem jaħseb aktar minn darba qabel jaġixxi u biex ma jimxix bl-għaġla.
Illum għadu jintuża u jiġi mgħallem bħala parti mill-espressjonijiet u l-qwiel Maltin. Materjal tal-MATSEC tal-Università ta’ Malta, pereżempju, jinkludih bħala espressjoni li l-istudenti għandhom jinterpretaw fil-kuntest.
Dan jurina kif qawl antik jista’ jibqa’ jagħmel sens anke f’soċjetà moderna.
Għaliex il-kejl u l-qtugħ huma metafora tajba?
Meta wieħed ikejjel materjal qabel jaqtgħu, jista’ jerġa’ jiċċekkja.
Jista’ jikkoreġi.
Jista’ jerġa’ jkejjel.
Iżda ladarba l-materjal jinqata’, l-għażliet isiru aktar limitati.
Hekk ukoll jiġri b’ċerti deċiżjonijiet.
Kelma tista’ tingħad f’sekonda, iżda l-effett tagħha jista’ jdum ħafna.
Messaġġ jista’ jintbagħat malajr, iżda ma tistax dejjem tikkontrolla fejn jasal wara.
Deċiżjoni finanzjarja jew personali tista’ tittieħed f’mument, iżda l-konsegwenzi jistgħu jibqgħu għal ħafna aktar żmien.
Prudenza ma tfissirx biża’
Huwa importanti li ma ninterpretawx dan il-qawl bħala stedina biex nibżgħu minn kull deċiżjoni.
Il-prudenza mhijiex passività.
Lanqas ma tfisser li nibqgħu naħsbu għal dejjem u qatt ma nagħmlu xejn.
L-għaqal jinsab fil-bilanċ:
naħsbu biżżejjed biex nagħżlu sew, iżda meta jkollna informazzjoni biżżejjed, nieħdu d-deċiżjoni.
Kif japplika għall-ħajja moderna?
Dan il-qawl jista’ japplika għal ħafna aspetti tal-ħajja.
Jista’ jfakkarna nieqfu ftit qabel:
nixtru xi ħaġa għalja;
niffirmaw ftehim;
nibagħtu messaġġ miktub bir-rabja;
naqsmu informazzjoni fuq social media;
nieħdu deċiżjoni personali kbira;
nagħmlu wegħda;
niġġudikaw sitwazzjoni mingħajr ma nafu l-fatti kollha.
Il-prinċipju jibqa’ l-istess:
Qabel l-azzjoni, ir-riflessjoni.
Il-qawl fl-era tas-social media
Illum nistgħu nippubblikaw kumment, video jew post fi ftit sekondi.
Iżda dak li npoġġu online jista’ jinqasam, jinżamm jew jittieħed barra mill-kuntest.
Għalhekk il-qawl jista’ jagħtina regola moderna tajba ħafna:
qabel nippubblikaw, niċċekkjaw.
Nistgħu nistaqsu lilna nfusna jekk l-informazzjoni hijiex korretta, jekk is-sors huwiex affidabbli u jekk il-kliem tagħna jistax jagħmel ħsara bla bżonn.
Qawl antik, iżda tagħlima adattata ħafna għad-dinja diġitali.
Eżempju sempliċi
Immaġina li tirċievi messaġġ li jirrabjak.
L-ewwel istint ikun li twieġeb minnufih.
Tikteb risposta.
Imbagħad tieqaf.
Terġa’ taqraha.
Tħalli ftit ħin jgħaddi.
Meta terġa’ tħares lejha, tinduna li tista’ twieġeb b’mod aktar kalm u aktar ċar.
Dak il-mument ta’ waqfa jista’ jkun proprju l-applikazzjoni moderna ta’:
“Qis mitt darba u aqta’ darba.”
It-Tagħlima tal-Lum
Xi drabi żball kbir ma jiġix minn nuqqas ta’ intelliġenza.
Jiġi mill-għaġla.
Ftit sekondi ta’ riflessjoni jistgħu jevitaw ħafna dispjaċir wara.
Għalhekk:
Aħseb. Iċċekkja. Iżen. Imbagħad iddeċiedi.
🇲🇹 Qis mitt darba u aqta’ darba.
Riflessjoni
Qabel deċiżjoni importanti, mhux dejjem għandna bżonn aktar kuraġġ.
Xi drabi għandna bżonn biss ftit aktar ħin biex naħsbu.
Il-qawl tal-lum ifakkarna li l-prudenza ma tnaqqasx mill-kuraġġ tagħna.
Tista’ tagħmel id-deċiżjoni tagħna aktar b’saħħitha.
Mistoqsijiet ta’ Riflessjoni u Tweġibiet
1. Xi jfisser “Qis mitt darba u aqta’ darba”?
Ifisser li għandna naħsbu sew u niżnu l-konsegwenzi qabel nieħdu deċiżjoni importanti.
2. Għaliex jgħid “mitt darba”?
Mhux għax irridu litteralment nkejlu mitt darba. Hija enfasi fuq l-importanza tal-prudenza.
3. Dan ifisser li għandna nibżgħu niddeċiedu?
Le. Ifisser li għandna niddeċiedu b’ħsieb, mhux bl-għaġla.
4. Kif japplika għas-social media?
Billi nivverifikaw informazzjoni u naħsbu sew qabel nippubblikaw, nikkummentaw jew naqsmu xi ħaġa.
5. X’inhi t-tagħlima ewlenija?
Li riflessjoni qasira qabel azzjoni tista’ tevita konsegwenzi li jkunu aktar diffiċli biex insewwuhom wara.
Referenzi – Stil Harvard
Cremona, A. (1966) ‘The Phraseological Use of the Verbs “Qies”, “Għadd” and “Dann”’, Journal of Maltese Studies, 3, pp. 75–78. University of Malta.
Għaqda tal-Malti (Università) (1939) ‘Qwiel Maltin’, Leħen il-Malti. University of Malta Open Access Repository.
University of Malta MATSEC (2025) Mudelli ta’ School-based Assessment: ĊES 22 Il-Malti.
Referenzi u Links Utli
Għal aktar qari dwar dan il-qawl u dwar il-qwiel Maltin:
“Qis mitt darba u aqta’ darba” huwa qawl li jibqa’ validu minkejja li għaddew il-ġenerazzjonijiet.
Il-ħajja moderna hija aktar mgħaġġla.
Iżda l-prudenza għadha importanti daqs qatt qabel.
Xi drabi mument wieħed biex naħsbu jista’ jkun dak li jifred deċiżjoni tajba minn waħda li aktar tard jiddispjaċina minnha.
L-għerf mhux dejjem jinsab f’li nkunu l-ewwel li naġixxu.
Xi drabi jinsab f’li nkunu nafu meta nieqfu u naħsbu.
Grazzi talli qrajt dan l-artiklu. Nittama li dan il-qawl Malti jkun ħallielek mument ta’ riflessjoni u tagħlima li tista’ tieħu miegħek fil-ħajja ta’ kuljum.
Grazzi tas-sapport tagħkom, u nittama li tgawdu din il-lezzjoni.
It-tagħlima tal-lum hija li d-deċiżjonijiet tajbin mhux dejjem jiġu mill-veloċità. Xi drabi l-aktar pass importanti huwa dak il-mument qasir fejn nieqfu, naħsbu u niżnu dak li se nagħmlu.
Għeżież qarrejja, tistgħu taċċessaw l-artiklu sħiħ, flimkien ma’ aktar informazzjoni, referenzi u links utli, direttament fuq il-websajt tiegħi:
Din il-kitba hija l-proprjetà intellettwali ta’ Mary Lourdes Bonnici MBA. L-ebda parti minnha ma tista’ tiġi riprodotta, distribwita jew ippubblikata mill-ġdid mingħajr permess, ħlief fejn permess mil-liġi applikabbli dwar id-drittijiet tal-awtur.
START HERE — CHOOSE YOUR LEARNING PATH Welcome. Choose where you would like to begin and use the links below to explore the learning resources that interest you most. 🎓 Explore the Learning Academy 📚 Explore Articles by Subject 🌱 Personal Development & Mindset 🎓 Learning & Education 💙 Health & Wellbeing 💼 Leadership & Workplace 🗣️ Communication Skills 📈 Professional Development 🛡️ Safety & Professional Awareness 👗 Fashion, Elegance & Culture ✈️ Travel & Personal Experiences 🧠 Mental Health Awareness 💜 Fibromyalgia Awareness 🌟 Website Milestones 🎓 Business Administration Learning Academy By Mary Lourdes Bonnici MBA Introduction Welcome to a learning space created to make knowledge accessible, practical, and meaningful for lifelong learners. Whether you are a student, professional, manager, entrepreneur, aspiring leader, or simply someone who enjoys learning, the Business Administration Learning Academy provides practical educational resources to...
Why Lifelong Learning Matters for Personal and Professional Growth By Mary Lourdes Bonnici Introduction Lifelong learning is the continuous development of knowledge, skills and understanding throughout life. In a world where industries, technology and workplace expectations change rapidly, learning should not end with formal education. Continuous learning helps individuals remain adaptable, confident and prepared for new opportunities. It also supports personal growth, professional development and stronger decision-making. What Lifelong Learning Means Lifelong learning includes both formal and informal learning. It may involve professional courses, reading, online learning, mentoring, workplace experience, research, reflection or developing a new skill. The goal is not simply to collect qualifications. It is to remain curious, improve continuously and apply new knowledge in meaningful ways. Why Continuous Learning Matters Knowledge and skills can quickly become outdated. Professionals ...
Business Administration Learning Academy – Welcome Introduction Welcome to the Business Administration Learning Academy. This learning academy provides structured educational resources designed to support students, professionals, managers, entrepreneurs and lifelong learners who want to strengthen their understanding of business and management. The academy explores key areas including business administration, management and leadership, strategic management, marketing, finance, human resource management, business communication and professional development. “The lessons include clear explanations, practical examples, real-world applications , reflection questions and structured learning activities that help readers connect business theory with practical situations.” Whether you are beginning your studies, refreshing your professional knowledge or developing your management and leadership skills, the aim of this academy is to provide practical, accessible and meaningful l...
Comments
Post a Comment